Mga dapat malaman ukol sa Kasunduang Pangkapayapaan sa pagitan ng Pamahalaan ng Pilipinas at Moro Islamic Liberation Front (MILF)

    823
    Photo Credits: ABSCBN News

    (First published in Army Balita 4th Quarter 2018 Issue)

    Mga Mahahalagang Petsa at Kaganapan

    Ang usapang pangkapayapaan sa pagitan ng Pamahalaan ng Pilipinas at Moro Islamic  Liberation Front  (MILF) ay sinimulan sa Pilipinas noong 1996, at ipinagpatuloy noong 2001 sa pasilitasyon ng pamahalaan ng Malaysia.

    Sa mga nagdaang  taon, nagkaroon ng iba’t ibang kaganapan, may mga  positibo at mayroon ding negatibo,  na nakaapekto sa nasabing usapang pangkapayapaan.  Gayunpaman, hindi itong naging hadlang upang subukan ang iba’t ibang paraan sa pagitan ng Pamahalaan ng Pilipinas at MILF.

    Noong  Oktubre 15, 2012 ang Framework Agreement on the Bangsamoro  (FAB) ay pinirmahan sa pagitan ng Pamahalaan ng Pilipinas at Moro Islamic Liberation Front (MILF).   Ang dokumentong ito ang nagsisilbing balangkas kung saan nakasaad ang mga napagkasunduan ng dalawang partido kabilang ang pagpapalit ng Bangsamoro sa Autonomous Region for Muslim Mindanao (ARMM); ang pagkakaroon ng  Basic Law na sasaklaw sa Bangsamoro;  ang power sharing ng pamahalaang sentral at pamahalaan ng Bangsamoro;   ang pagkalap ng pagkakakitaan at pagbabahagi ng kayamanan; teritoryo;  ang pagkakaroon ng transition period at mga mekanismo para mga pagbabagong magaganap;  proseso ng normalisasyon; at iba pa.

    Dalawang  buwan matapos lumagda ang magkabilang partido sa kasunduang ito,  ipinag-utos naman ng dating Pangulong Benigno  Aquino lll ang pagbuo ng 15-member Transition Commission  na isa sa pangunahing tungkulin ay ang  pag-draft ng Bangsamoro Basic Law (BBL) sa ilalim ng Executive Order No. 120.

    Ito ay sinundan ng paglagda sa mga dokumento at iba pang kaganapan bilang bahagi ng pormal na  kasunduan, ang FAB:

    11 Pebrero 2013 – Inilunsad ang Sajahatra Bangsamoro – isang programang pangkaunlaran – tulad ng edukasyon, kalusugan, at pangkabuhayan  para sa mga lugar na apektado ng kaguluhan.

    27 Pebrero 2013 – Ang paglagda sa Annex on Transitional Arrangement and Modalities (TAM).  Ang TAM ang nagdedetalye sa roadmap tungo sa pagbuo ng Bangsamoro.

    13 Hulyo 2013 – Nilagdaan ang Annex on Revenue Generation and Wealth Sharing, kung saan nakasaad ang mga pagmumulan ng yaman, kita, at tulong-pinansyal para sa Bangsamoro.  Nakadetalye dito ang paraan kung paano gugugulan ng Bangsamoro ang kanilang mga programa at operasyon.  Nasasaad din ang mga prinsipyo at mekanismo na magiging bahagi ng sistema para sa fiscal administration ng Bangsamoro region.

    Sa petsa ring ito, nagtipun-tipon ang Third Party Monitoring Team (TPMT) sa unang pagkakataon.

    08 Disyembre 2013 – Ang Annex on Power Sharing ay nilagdaan. Nakadetalye sa annex ang partikular na kakayahan at awtoridad ng Central Government at Bangsamoro Government na magsisilbing gabay sa pag-draft ng Basic Law na naayon sa FAB.

    25 Enero 2014 – Ang Annex on Normalization at Addendum on Bangsamoro Waters and Zones of Joint Cooperation ay nilagdaan.  Sa Annex on Normalization isinasaad ang prosesong pagdadaanan ng Bangsamoro patungo sa normal na takbo ng buhay sa Bangsamoro, samantala, nakadetalye  sa Addendum ang mga karagdagang kundisyon bilang bahagi ng Annex on Revenue Generation and Wealth Sharing at Annex on Power Sharing. 

    27 Marso 2014 – Nilagdaan ang Comprehensive Agreement on the Bangsamoro (CAB) kung saan pinagsama-sama at pinagtitibay ang pagkakaunawaan at pangako sa pagitan ng Pamahalaan ng Pilipinas at Moro Islamic Liberation Front (MILF).

    Ayon sa dokumento ng CAB, ang kasunduang ito ay produkto nang pag-abot ng solusyon sa Bangsamoro Question nang may dangal, hustisya, at dignidad para sa mga kinauukulan.  Ang CAB ang tatapos sa mga armadong labanan sa pagitan ng dalawang partido at nagbibigay ng negotiated political settlement sa Bangsamoro Question, nang sa gayon ay maitaguyod ang kapayapaan at katatagan sa parteng ito ng mundo.   

    22 Abril 2014 -Isinumite ng Bangsamoro Transition Commission ang unang draft ng Bangsamoro Basic Law  (BBL) sa Office of the President.

    10 Setyembre 2014 – Ipinasa ni Pangulong Aquino ang draft ng BBL kina Senate President Franklin Drilon at House Speaker Feliciano Belmonte.

    04 Oktubre 2014 – Inilunsad ang Transitional Justice and Reconciliation Commission (TJRC).  Isa sa mga tungkulin nito ayon kay Prof. Miriam Coronel-Ferrer (October 9, 2014, manilastandard.net) ay magsagawa ng malalim na pag-aaral sa mga negatibong epekto ng mga nakaraang armadong labanan sa buhay ng mga tao at komunidad sa mga apektadong lugar, at magsagawa ng rekomendasyon upang tugunan ang mga emosyonal at pisikal na trauma ng mga biktima para sa mapayapa at magkatugmang co-existence.

    05 Nobyembre 2014 – Inilunsad ang Bangsomoro Development Plan.

    25 Enero 2015 – Nangyari ang Mamasapano Incident kung saan nagkaroon ng armadong labanan ang mga miyembro ng Special Action Force ng PNP at MILF sa Mamasapano, Maguindanao.

    15 Hunyo 2015 – Ginanap ang ceremonial decommissioning ng 145 MILF combatants, 24 crew-served na sandata, 51 matataas na kalibre ng baril.

    30 Mayo 2016 – Nag-isyu ang dalawang partido ng Declaration of Continuity para sa pagpapatuloy ng Bangsamoro Peace Process.

    13-14 Agosto 2016 – Nagharap ang dalawang partido sa Kuala Lumpur, Malaysia at pormal na binuksan ang implementation phase ng Bangsamoro Peace Process. 

    07 Nobeymbre 2016 – Nilagdaan ni Pangulong Rodrigo Roa Duterte ang Executive Order No.8  na bubuo ng pinalawak na BTC kung saan ang 15 miyembro ay madaragdagan ng anim pa.

    09 Disyembre 2016 – Isinumite ng TJRC ang kanilang pinal na ulat sa panel.  

    23 Hulyo 2018 – Niratipika ng Senado ang OLBARMM sa ikatlong regular session nito.

    24 Hulyo 2018 – Niratipika ng House of Representatives ang OLBARMM.

    27 Hulyo 2018 – Pinirmahan ni Pangulong Rodrigo Roa Duterte ang Organic Law on Bangsamoro Autonomous Region for Muslim Mindanao.

    Mga Kadalasang Tanong na may Kaugnayan sa Bangsamoro

    Sino at ano ang Bangsamoro na tinutukoy sa Bangsamoro Organic Law?

    Ayon sa Republic Act No. 11054 o Organic Law for the Bangsamoro Automous Region  in Muslim Mindanao (OLBARMM), ang Bangsamoro ay tumutukoy sa pagkakakilanlan (identity) at hindi tumutukoy sa pagkamamamayan (citizenship).   Sila ay iyong, sa panahon ng pananakop at kolonisasyon, ay itinuturing na katutubo at orihinal na mananahanan ng Mindanao at ng Sulu archipelago at mga karatig-isla kabilang ang Palawan, at kanilang mga inapo (descendants), buo man o hindi  ang katutubong dugo ay mayroong karapatang ipakilala ang kanilang sarili bilang Bangsamoro.

    Ang  Bangsamoro ay tumutukoy rin sa autonomous political entity na papalit sa Autonomous Region in Muslim Mindanao (ARMM) ayon sa OLBARMM.

    Ano ang Normalization at bahagi na gagampanan ng Sandatahang Lakas sa ilalim nito?

    Batay sa Annex on Normalization,  ipinakakahulugan ng Normalization bilang isang proseso  na “ang mga komunidad na apektado ng labanan ay makababalik  sa kalagayang  kung saan magagawa nila ang kanilang minimithing kalidad ng pamumuhay kabilang na ang sustainable livelihood at political participation sa isang mapayapang sambayanan o komunidad.”

    Ang Annex on Normalization ay sumasakop sa tatlong aspeto: 1) security   2) socio-economic development,  at 3) transitional justice

    Sa ilalim ng aspetong panseguridad ng normalization, kasama rito ang policing, decommissioning ng mga pwersa ng MILF at mga armas, redeployment ng Armed Forces of the Philippines (AFP)  mula at sa loob ng mga lugar na apektado ng kaguluhan,  pagbuwag ng private armed groups (PAGs).

    Ang mga programang pang-sosyo ekonomiko ay isasagawa para sa rehabilitasyon, pagbabagong-tatag, at pag-unlad ng Bangsamoro.  Patikular na pagtutuunan ang pangangailangan ng mga miyembro ng Bangsamoro Islamic Liberation Forces (BIAF), internally displaced persons, (IDPs), at mga mahihirap na komunidad. 

    Ang mga mekanismo para sa transitional justice  ay itatalaga para harapin ang mga lehitimong karaingan ng Bangsamoro, itama ang kawalan ng katarungan noong mga nakalipas na panahon, tugunan ang paglabag sa karapatang pantao—upang hilumin ang sugat ng labanan.

    Ano ang decommissioning?

    Ang decommissiong ay ang unti-unti at yugtu-yugtong proseso kung saan  ang mga puwersa ng MILF at mga armas nito ay hindi na mapapakinabangan. Kasama rito ang paglipat ng BIAF sa mapayapang pamumuhay bilang sibilyan.

    Sino ang mangangasiwa sa decommissioning ng puwersa ng MILF at mga armas nito?

    Ang Independent Decommissioning Body (IDB) ang mangangasiwa sa proseso ng decommissioning ng puwersa ng MILF at mga armas nito.  Ang IDB ay bubuuin ng tatlong banyaga at apat na lokal na dalubhasa na nominado ng partido ng pamahalaan at MILF.  Ang IDB ay pamumunuan ng isa sa mga banyagang dalubhasa.

    Ano ang mangyayari sa police at military sa lugar na nasasakupan ng Bangsamoro?

    Ang pag-oorganisa ng puwersa ng kapulisan para sa Bangsamoro ay kapareho ng sa  constitutional principle ng Philippine National Police.  Ang Independent Commission on Policing (ICP) ay itinatag upang magrekomenda nang naaayon sa policing para sa Bangsamoro.

    Ang redeployment ng tropa ng AFP at mga yunit  mula o sa loob ng Bangsamoro ay batay sa joint security assessment.  Sumang-ayon ang dalawang partido na ang pananatili ng ibang  AFP installations sa Bangsamoro ay dapat direktang pagtugon sa pambansang depensa at pangangailangang panseguridad.

    Ano ang security arrangement sa panahon ng transition patungo sa pagtatayo ng pamahalaan ng Bangsamoro?

    Ang Pamahalan ng Pilipinas at MILF ay magkatuwang sa pagpapanatili ng kapayapaan lalo na sa panahon ng transition.  Kabilang dito ang pagtatag ng iba’t ibang mekanismo tulad ng Joint Normalization Committee (JNC), na siyang mag-uugnay sa proseso at mekanismo  ng normalisasyon.  Ang Joint Peace and Security Committee (JPSC) ang magko-coordinate sa aspetong panseguridad ng normalisasyon.

    Samantala ang Joint Peace and Security Teams (JPTS) ang magiging operating units na bubuuin ng AFP, PNP at BIAF.  Ang mekanismong ito ang siyang gagawa ng paraan upang mapanatili ang kapayapaan,  kaayusan, at katatagan sa mga lugar na itinalaga ng pamahalaan at MILF.

    Ang JPSC ay isasailang sa JNC at  magkakaroon ng mga sumusunod na tungkulin:

    1. Pag-coordinate sa mga command structure ng pamahalan at MILF sa security arrangement na may kinalaman sa function nito.  
    2. Bumuo ng polisiya at gabay sa pagpapatakbo para sa  epektibong partnership ng JPSTs; at
    3. I-coordinate ang mga security arrangement para sa mga gawaing may kinalaman sa implementasyon ng FAB at ng Annexes nito. 

    Ano ang mangyayari sa mga MILF camp sa Mindanao?

    Bubuo ang Pamahalan at MILF  ng joint task forces para sa mga dati nang kinilalang  kampo ng MILF:

    1. Camp Abubakar as-Siddique sa Maguindanao
    2. Camp Bilal sa Lanao del Norte at Lanao del Sur
    3. Camp Omar ins al-Khattab sa Maguindanao 
    4. Camp Rajahmuda sa North Cotabato at Maguindanao 
    5. Camp Badre sa Maguindanao 
    6. Camp Busrah Somiorang sa Lanao del Sur

    Ang mga task force ang susuri sa mga pangangailangan, magpaplano ng angkop na programa, ang magsasagawa ng mga kinakailangang panukala upang baguhin ang mga lugar na ito  na maging mapayapa at kapaki-pakinabang na mga komunidad.

    Paano popondohan ang normalization process?

    Ang Pamahalaan ay magbibigay ng karampatang pondo para sa normalization process.  Ang Pamahalaan at MILF ay maaaring lumapit sa mga donor para sa operasyon ng iba’t ibang mekanismo sa ilalim ng normalization process upang makadagdag sa mga pangangailangang badyet na ibinigay  ng Pamahalaan. 

    Mayroong Normalization Trust Fund kung saan maaaring idaan ng tumutulong na bansa  ang  suporta, tulong, at pledges.

    Reperensya:

    The 2012 Framework Agreement on the Bangsamoro Joint GPH-MILF Draft.  http://www.c-r.org/downloads/2012%20Framework%20Agreement%20on%20the%20Bangsamoro.pdf

    Frequently Asked Questions on Annex on Normalization. http://www.inquirer.net/videos/pdf/Frequently-Asked-Questions-on-Annex-on-Normalization.pdf

    Executive Order No. 120, s. 2012/Official Gazette of the Philippines https://www.officialgazette.gov.ph/2012/12/17/executive-order-no-120-s-2012/

    Office of Presidential Adviser on Peace Process.  https://peace.gov.ph/2010/11/annex-transitional-arrangements-modalities/

    Time on the Peace Process (MILF).  www.peace.gov.ph

    Office of Presidential Adviser on Peace Process. https://peace.gov.ph/2013/07/annex-revenue-generation-wealth-sharing/.

    Office of the Presidential Adviser on Peace Process.  “Primer on the annex on Power Sharing”. https://peace.gov.ph/2014/01/primer-annex-power-sharing/